Door de eeuwen heen is er veel geschreven over het vrouwenlichaam. Maar opvallend genoeg werd er lange tijd vooral óver vrouwen gesproken, en veel minder mét vrouwen.
De geschiedenis van de geneeskunde laat zien hoe sterk medische kennis wordt beïnvloed door de normen, overtuigingen en machtsverhoudingen van haar tijd. Klachten van vrouwen werden niet altijd serieus genomen. Wat niet goed begrepen werd, werd soms weggezet als aanstellerij, hysterie of een onvermijdelijk onderdeel van het vrouw-zijn.
Ook de overgang heeft lang in die schaduw gestaan.
Een levensfase die miljoenen vrouwen raakt, maar waarover nog altijd veel onbekendheid bestaat. Opvliegers, slapeloosheid, concentratieproblemen, stemmingswisselingen en vermoeidheid kunnen grote invloed hebben op werk, relaties en zelfvertrouwen.
En juist hier ontstaat een interessante historische parallel.
Iedere technologische revolutie verandert niet alleen wat we kunnen, maar ook wie toegang heeft tot kennis en daarmee tot macht.
De boekdrukkunst maakte kennis toegankelijker. De wetenschappelijke revolutie veranderde ons begrip van het menselijk lichaam. Het internet democratiseerde de toegang tot informatie.
Nu dient zich een volgende revolutie aan: kunstmatige intelligentie.
Wat kan AI betekenen voor vrouwen in de overgang?
1. De macht van kennis: begrijpen wat er in je lichaam gebeurt
Waar vrouwen vroeger vaak afhankelijk waren van de beperkte kennis van hun omgeving of arts, kunnen zij tegenwoordig zelf informatie verzamelen en vragen stellen.
AI kan ingewikkelde medische informatie toegankelijk maken. Het kan uitleg geven over hormonale veranderingen, mogelijke overgangsklachten en behandelmogelijkheden.
Dat betekent niet dat AI de overgangsverpleegkundige of arts vervangt. Wel dat een vrouw beter voorbereid het spreekuur binnenstapt.
Kennis verschuift daarmee gedeeltelijk van de spreekkamer naar de vrouw zelf.
2. Van individuele klacht naar collectief inzicht
In de geschiedenis werden ervaringen van vrouwen regelmatig onvoldoende meegenomen in wetenschappelijk onderzoek en medische besluitvorming.
AI biedt mogelijkheden om patronen in persoonlijke ervaringen inzichtelijk te maken. Denk aan het bijhouden van slaap, stemming, opvliegers en energieniveau.
Wat voor één vrouw een losse klacht lijkt, kan in een groter geheel een herkenbaar patroon blijken.
Daarbij is zorgvuldigheid essentieel: AI kan verbanden suggereren, maar nooit een medische diagnose stellen. En persoonlijke gegevens verdienen bescherming.
3. Technologie als instrument voor emancipatie
De emancipatiegeschiedenis laat zien dat toegang tot kennis een belangrijke voorwaarde is voor zelfstandigheid.
Dat geldt ook voor de overgang.
AI kan helpen bij het ontwikkelen van persoonlijke voedings- en beweegplannen, het verbeteren van slaapgewoonten en het voorbereiden van gesprekken met zorgprofessionals.
Het gaat uiteindelijk niet om technologie die vrouwen vertelt hoe ze moeten leven. Het gaat om technologie die vrouwen helpt beter geïnformeerde keuzes te maken.
Een historische kans
Misschien moeten we de inzet van AI tijdens de overgang daarom in een groter perspectief plaatsen.
Eeuwenlang was het vrouwenlichaam onderwerp van observatie, interpretatie en soms ook miskenning. De komende jaren kunnen vrouwen met behulp van technologie meer invloed krijgen op de kennis die over hun lichaam wordt verzameld en de keuzes die daaruit voortvloeien.
Maar dat gebeurt niet vanzelf. AI is immers niet neutraal. De kwaliteit van de antwoorden hangt af van de kwaliteit van de beschikbare kennis, de gebruikte gegevens en de manier waarop de technologie wordt ontwikkeld.
Als vrouwen onvoldoende vertegenwoordigd zijn in onderzoek en datasets, bestaat het risico dat oude blinde vlekken in een nieuw technologisch jasje terugkeren.
Daarom is de echte vraag niet alleen wat AI voor vrouwen kan betekenen.
De vraag is ook: wie ontwikkelt deze technologie, wiens ervaringen tellen mee en wie profiteert ervan?
De overgang is geen eindstation. Het is een levensfase waarin kennis, zelfbeschikking en goede zorg het verschil kunnen maken.
Misschien is dit wel een van de belangrijkste kansen van AI: dat vrouwen niet langer alleen onderwerp zijn van medische kennis, maar steeds meer mede-eigenaar worden van de kennis over hun eigen lichaam.
Van onzichtbaarheid naar inzicht. Van afhankelijkheid naar regie. Dat is pas echte vooruitgang.